Baterie zasilają wszystko – od prostych czujników po autonomiczne roboty – a ich oznaczenia mówią o chemii, kształcie i rozmiarze ogniwa. Jeśli wiesz, jak je czytać, szybciej dobierzesz właściwe źródło zasilania i unikniesz błędów.
Czym jest bateria?
Bateria to źródło prądu stałego, wytwarzanego w wyniku reakcji chemicznych zachodzących wewnątrz ogniwa. W elektronice i robotyce umożliwia pracę urządzeniom przenośnym bez podłączenia do sieci.
Na schematach elektrycznych bateria jest oznaczana symbolem dwóch pionowych linii o różnej długości z biegunami „+” i „–” wskazującymi polaryzację.
Systemy oznaczania baterii – IEC i ANSI
Na świecie funkcjonują dwa główne standardy: IEC (International Electrotechnical Commission), powszechny w Europie, oraz ANSI (American National Standards Institute), używany w USA. Opisują te same baterie, lecz innymi symbolami – np. LR6 (IEC) = AA (ANSI). W Polsce częściej spotkasz symbole IEC (R6, R03, R14, R20), natomiast popularne nazwy AA i AAA pochodzą z ANSI.
Struktura symbolu IEC – krok po kroku
Oznaczenie IEC składa się z liter i cyfr opisujących chemię, kształt i wymiary ogniwa. Poniżej klucz do szybkiego rozszyfrowania:
Pierwsza litera – technologia chemiczna
Pierwsza litera informuje o chemii ogniwa. Najczęściej spotykane warianty to:
- brak oznaczenia – ogniwo cynkowo-węglowe (grafitowe);
- A – ogniwo cynkowo-powietrzne;
- B – ogniwo litowo-węglowe;
- C – ogniwo litowo-manganowe;
- E – ogniwo litowo-tionylowe;
- F – ogniwo litowo-żelazowe;
- H – akumulator niklowo–metalowo–wodorkowy (NiMH), ładowalny;
- K – akumulator niklowo–kadmowy (Ni‑Cd), ładowalny;
- L – ogniwo alkaliczne.
Dla większości zastosowań domowych i hobbystycznych najlepszym wyborem są baterie alkaliczne (L) – łączą rozsądną cenę, dostępność i dobrą wydajność.
Druga litera – kształt ogniwa
Druga litera definiuje kształt baterii:
- R – ogniwo okrągłe (cylindryczne lub guzikowe);
- F – ogniwo płytkowe (pryzmatyczne, płaskie);
- S – ogniwo prostopadłościenne (blokowe).
Baterie cylindryczne to klasyczne „paluszki”, F to płaskie ogniwa pryzmatyczne, a S – większe baterie blokowe (np. 9 V).
Cyfry – numer katalogowy i wymiary
Cyfry po literach identyfikują rozmiar (średnicę i wysokość) lub konkretny typ. Poniżej najpopularniejsze rozmiary i ich odpowiedniki:
| Symbol IEC | Średnica (mm) | Wysokość (mm) | Popularne oznaczenie ANSI |
|---|---|---|---|
| R03 | 10,5 | 44,5 | AAA |
| R1 | 12,0 | 30,2 | N |
| R6 | 14,5 | 50,5 | AA |
| R14 | 26,2 | 50,0 | C |
| R20 | 34,2 | 61,5 | D |
| CR2032 | 20,0 | 3,2 | coin cell |
Przykłady czytania symboli w praktyce:
- LR6 – L (alkaliczna) + R (okrągła) + 6 (rozmiar AA);
- LR03 lub LR3 – bateria alkaliczna, okrągła, rozmiar AAA;
- CR2032 – bateria guzikowa: średnica 20 mm, grubość 3,2 mm;
- 6F22 – bateria blokowa 9‑woltowa złożona z sześciu ogniw.
Praktyczne przykłady rozszyfrowania
LR1154 (bateria guzikowa) – oznaczenie spotykane m.in. w pilotach i laserowych wskaźnikach. Składniki symbolu:
- L – alkaliczna;
- R – okrągła;
- 1154 – średnica 11 mm, grubość 5,4 mm.
LR626 (bateria do zegarków) – częsta w precyzyjnych mechanizmach:
- L – alkaliczna;
- R – okrągła;
- 626 – średnica 6 mm, grubość 2,6 mm.
9 V (bateria blokowa) – napięcie nominalne 9 V, typowa pojemność około 550 mAh (zależnie od producenta i chemii).
Dodatkowe informacje na opakowaniu baterii
Poza symbolem IEC na bateriach znajdziesz także kluczowe parametry:
- oznaczenie biegunów „+” i „–” – poprawne włożenie baterii zapobiega uszkodzeniom;
- napięcie nominalne – np. 1,5 V, 3 V (litowe), 9 V;
- pojemność – wyrażona w mAh lub Ah, im wyższa, tym dłuższy czas pracy.
Przykładowe pełne oznaczenie baterii alkalicznej:
AA, alkaliczna, 1,5 V, 2000 mAh
Oznacza to: rozmiar AA, chemia alkaliczna, napięcie 1,5 V, pojemność 2000 mAh.
Baterie alkaliczne – najczęściej stosowane
Baterie alkaliczne (L) są uniwersalne i łatwo dostępne. Pojemności są orientacyjne i różnią się w zależności od producenta oraz obciążenia:
- AA (LR6) – typowo około 2000 mAh;
- AAA (LR03) – typowo około 1000 mAh;
- C (LR14) – typowo około 8000 mAh;
- D (LR20) – typowo około 12000 mAh;
- 9 V (6LR61) – typowo około 550 mAh.
Baterie kontra akumulatorki – jak odróżnić?
Baterie jednorazowe oznaczane są literami chemii (np. A, C, L) i zgodnie z przepisami UE muszą być prawidłowo zutylizowane.
Akumulatorki wielorazowe mają wyraźne oznaczenia chemii oraz informację o możliwości ładowania:
- Ni‑MH – niklowo–metalowo–wodorkowe, uniwersalne i bezpieczne;
- Ni‑Cd – niklowo–kadmowe, dziś rzadkie z uwagi na kadm;
- Li‑ion – litowo‑jonowe, bardzo popularne w elektronice przenośnej.
Najczęściej spotykane napisy na akumulatorkach to:
Rechargeable, Recharge
Poradnik wyboru baterii do projektów robotycznych
Przed zakupem przejdź przez poniższą checklistę:
- Dopasuj typ i rozmiar do urządzenia – zweryfikuj oznaczenie (np. AA, AAA) i wymagane napięcie (1,5 V, 3 V, 9 V);
- Sprawdź pojemność (mAh) – większa pojemność zwykle oznacza dłuższy czas pracy;
- Wybierz alkaliczne (L) – gdy liczy się niezawodność i łatwa dostępność;
- Rozważ akumulatory Ni‑MH – jeśli zasilanie ma być wielokrotne lub długotrwałe;
- Zachowaj poprawną polaryzację – umieść bieguny „+” i „–” zgodnie z oznaczeniami w urządzeniu.