Orange Pi Zero to idealny kandydat do roli domowego serwera NAS dzięki niskiej cenie, małym rozmiarom i wystarczającej wydajności dla zastosowań domowych. Poniższy artykuł przedstawia krok po kroku, jak skonfigurować tani, wydajny dysk sieciowy oparty na tej platformie.
Przygotowanie sprzętu i wstępna konfiguracja
Zanim przystąpimy do montażu systemu, należy zebrać niezbędne komponenty. Do budowy domowego NAS na Orange Pi Zero potrzebujemy:
- płytki rozwojowej Orange Pi Zero,
- karty pamięci microSD (TF),
- czytnika kart pamięci,
- przenośnego dysku USB (HDD/SSD) na dane,
- kabla Ethernet (jeśli łączysz przewodowo),
- zasilacza 5 V (co najmniej 2 A) lub zasilanego huba USB dla dysku 2,5 cala.
Zasilanie jest kluczowe – użyj stabilnego zasilacza 5 V o wydajności minimum 2 A; dla dysków 2,5 cala rozważ 3 A lub zasilany hub USB, aby uniknąć spadków napięcia.
Instalacja systemu operacyjnego
Pierwszym krokiem jest pobranie i zainstalowanie systemu operacyjnego. Armbian to najczęściej wybierany system dla Orange Pi Zero, alternatywą jest obraz Ubuntu.
Procedura instalacji wygląda następująco:
- Pobierz plik obrazu systemu operacyjnego (Armbian/Ubuntu).
- Wgraj go na kartę microSD za pomocą dedykowanego oprogramowania (np. balenaEtcher).
- Włóż kartę do slotu w Orange Pi Zero.
- Podłącz zasilanie i uruchom urządzenie.
Po pierwszym uruchomieniu system automatycznie się załaduje. Jeśli podłączyliśmy monitor i klawiaturę, zobaczymy ekran powitalny Armbiana z opcją ustawienia hasła root.
Konfiguracja sieci bez monitora
Jedno z największych udogodnień Orange Pi Zero to możliwość pracy bez monitora i klawiatury. Aby skonfigurować sieć zdalnie, wykonujemy następujące czynności:
Podczas pierwszego uruchomienia (z monitorem) system wyświetli adres IP przydzielony z serwera DHCP routera – koniecznie zapisz go, będzie potrzebny do połączenia SSH. Adres IP znajduje się w trzeciej linijce od góry ekranu powitalnego.
Po uruchomieniu Orange Pi przechodzimy na inny komputer w tej samej sieci i pobieramy PuTTY – darmowy program do zdalnego łączenia się poprzez SSH. W oknie PuTTY wpisujemy zapisany adres IP, a następnie logujemy się:
- Login – root;
- Hasło – ustawione podczas pierwszego uruchomienia.
Ustawienie statycznego adresu IP
Po połączeniu SSH ważnym krokiem jest przydzielenie stałego adresu IP, ponieważ adres z DHCP może się zmienić. Zmiana dynamicznego IP na statyczne odbywa się przez narzędzie konfiguracyjne Armbiana:
Wpisujemy w konsoli komendę:
armbian-config
W menu wybieramy drugą pozycję – Network. Następnie:
- Klikamy Configure.
- Wybieramy static Set IP manually.
- Potwierdzamy zmianę adresu MAC klawiszem Enter.
- Wpisujemy docelowy statyczny adres IP z zakresu naszej sieci LAN (najlepiej spoza puli DHCP ustawionej w routerze).
- Potwierdzamy bramę sieciową oraz adresy serwerów DNS.
W tym samym konfiguratorze możemy zmienić strefę czasową i język systemu.
Instalacja i konfiguracja OpenMediaVault
OpenMediaVault (OMV) to specjalistyczne oprogramowanie do zarządzania dyskami sieciowymi. Alternatywą jest CASAOS, które oferuje nie tylko funkcje NAS, ale również prostą platformę do uruchamiania aplikacji, w tym bloga.
Dostęp do panelu administracyjnego
Po zainstalowaniu OMV otwieramy przeglądarkę internetową na dowolnym komputerze w sieci i wpisujemy ustawiony wcześniej statyczny adres IP. System prosi o logowanie z domyślnymi danymi:
- Login – admin;
- Hasło – openmediavault.
Zmiana hasła administratora
Pierwszą czynnością powinna być zmiana domyślnego hasła. Klikamy ikonę użytkownika (ludzika) w prawym górnym rogu panelu i wybieramy „Zmień hasło”. Nowe hasło warto zapisać w bezpiecznym miejscu.
Przygotowanie dysku do przechowywania danych
Następnie konfigurujemy dysk twardy na dane:
- Zaznaczamy dysk przeznaczony na dane – pamiętajmy, aby nie wybrać omyłkowo karty pamięci.
- Czyścimy dysk – klikamy symbol gumki; operacja nieodwracalnie wyczyści wszystkie dane.
- Wybieramy system plików – przechodzimy do zakładki „Systemy plików”, klikamy ikonę „+” i wybieramy standard EXT4, wskazując nasz dysk.
- Zatwierdzamy – klikamy przycisk [Zapisz].
- Aplikujemy zmiany – po inicjowaniu i zamontowaniu systemu plików w żółtym oknie Oczekujące zmiany konfiguracji klikamy ptaszka.
Konfiguracja udziałów sieciowych SMB/CIFS
Aby umożliwić dostęp do dysków z komputerów w sieci, konfigurujemy protokół SMB/CIFS:
- Przechodzimy do menu Usługi → SMB/CIFS.
- W zakładce Konfiguracja zaznaczamy opcję Włączone.
- Ustawiamy preferowane parametry.
- Klikamy [Zapisz] i zatwierdzamy żółte okno Oczekujące zmiany konfiguracji.
Następnie dodajemy katalog współdzielony:
- Przechodzimy do Usługi → SMB/CIFS → Udziały.
- Przyciskiem + dodajemy nowy udział o nazwie WSPOLNY (lub innej wybranej przez nas).
- Zaznaczamy wszystkie niezbędne opcje.
- Klikamy [Zapisz] i potwierdzamy ptaszkiem w żółtym oknie.
Po zakończeniu konfiguracji dysk będzie widoczny jako zasób sieciowy w Eksploratorze plików na komputerach z systemami Windows, macOS i Linux.
Alternatywa – CASAOS z blogiem
Jeśli interesuje nas nie tylko funkcjonalność NAS, ale również możliwość hostowania własnego bloga, warto rozważyć instalację CASAOS. System ten oferuje:
- interfejs NAS do zarządzania plikami,
- możliwość uruchomienia serwera blogowego (Apache 2),
- prostą konfigurację dla początkujących.
Po zainstalowaniu CASAOS wpisujemy jego adres IP w przeglądarce i postępujemy zgodnie z instrukcją tworzenia konta. Następnie podłączamy dysk twardy jako „Storage Drive”. Aby uruchomić blog, zmień port Apache’a (domyślnie 80 jest zajęty przez CASAOS) na 81 lub inny wolny port, a następnie włącz usługę przy starcie systemu.
Dla łatwiejszego wyboru między OMV a CASAOS poniżej zestawienie kluczowych różnic:
| Rozwiązanie | Główne zastosowanie | Łatwość obsługi | Dodatkowe aplikacje | Wymagania |
|---|---|---|---|---|
| OpenMediaVault | NAS, udziały sieciowe, kopie zapasowe | średnia (bogate opcje, więcej ustawień) | wtyczki OMV (np. rsync, Time Machine) | umiarkowane zasoby, nacisk na stabilność |
| CASAOS | NAS + proste aplikacje (np. blog) | wysoka (intuicyjny interfejs) | aplikacje kontenerowe uruchamiane z GUI | nieco wyższe, wygoda kosztem elastyczności |
Bezpieczeństwo i dostęp zdalny
Po skonfigurowaniu NAS możemy rozważyć następujące działania zwiększające bezpieczeństwo i wygodę:
- zmianę domyślnych haseł – obowiązkowe dla bezpieczeństwa;
- konfigurację firewalla – ograniczenie dostępu do NAS tylko z zaufanych urządzeń;
- dostęp zdalny – skorzystaj z narzędzi tunelowania (np. ngrok) lub rozwiązań typu VPN, by bezpiecznie łączyć się spoza sieci domowej.