Współczesne służby mundurowe na całym świecie coraz częściej sięgają po zaawansowane rozwiązania robotyczne, które rewolucjonizują sposób prowadzenia operacji związanych z bezpieczeństwem publicznym. Od pionierskich zastosowań w neutralizacji materiałów wybuchowych po nowoczesne systemy patrolowania granic, roboty stały się nieodłącznym elementem wyposażenia policji, straży granicznej, wojska oraz służb specjalnych. Polska, dzięki działalności Przemysłowego Instytutu Automatyki i Pomiarów (PIAP), zajmuje znaczącą pozycję na światowym rynku robotów dla służb mundurowych, dostarczając zaawansowane rozwiązania nie tylko krajowym służbom, ale także klientom w 22 krajach na całym świecie. Rozwój tej technologii, zapoczątkowany w latach 90. XX wieku w odpowiedzi na rosnące zagrożenie terrorystyczne i przestępczość z użyciem materiałów wybuchowych, dziś obejmuje szerokie spektrum zastosowań – od precyzyjnego rozbrajania bomb, przez rozpoznanie w trudno dostępnych miejscach, aż po autonomiczne patrolowanie rozległych obszarów granicznych. Ewolucja robotyki w służbach mundurowych odzwierciedla nie tylko postęp technologiczny, ale także zmianę filozofii działania służb, gdzie priorytetem staje się minimalizacja ryzyka dla funkcjonariuszy przy jednoczesnym zwiększeniu skuteczności operacji.
Historia i ewolucja robotyki w służbach mundurowych
Początki wykorzystania robotów w polskich służbach mundurowych sięgają lat 90. XX wieku, kiedy dramatyczny wzrost zagrożenia związanego z użyciem materiałów wybuchowych zmusił służby do poszukiwania nowych rozwiązań technologicznych.
- w Polsce w latach 90. XX wieku liczba zamachów bombowych wzrosła z 15 w 1990 roku do 131 w 1995 roku,
- wzrost liczby zamachów wymusił radykalne przeformułowanie podejścia służb do neutralizacji zagrożeń,
- tragiczna śmierć pirotechnika podkom. Piotra Molaka stała się punktem zwrotnym w rozwoju polskiej robotyki pirotechnicznej.
Decyzja Komendy Głównej Policji o zakupie niemieckich robotów MV 4 w 1997 roku zapoczątkowała proces systematycznego wyposażania polskich służb w rozwiązania robotyczne. Roboty od tamtej pory wykorzystywane są we wsparciu działań pirotechników, minimalizując zagrożenie dla życia ludzi podczas neutralizowania urządzeń wybuchowych.
W kolejnych latach PIAP rozpoczął produkcję robotów dedykowanych polskim służbom mundurowym, co istotnie wzmocniło pozycję krajowego sektora robotyki na arenie międzynarodowej.
Historyczne korzenie robotyki wojskowej sięgają już okresu II wojny światowej, kiedy tworzono pierwsze rozwiązania robotyczne do działań bojowych, jednak dopiero przełom technologiczny XX wieku umożliwił ich szerokie wdrożenie.
Robotyka pirotechniczna jako fundament zastosowań
Robotyka pirotechniczna pozostaje kluczowym i najważniejszym zastosowaniem robotów w służbach mundurowych na całym świecie. Nowoczesne roboty EOD (Explosive Ordnance Disposal) umożliwiają skuteczną neutralizację zagrożeń wybuchowych i minimalizują ryzyko dla operatorów.
- roboty EOD pozwalają prowadzić działania w środowiskach miejskich, polowych i morskich,
- operator obsługuje robota zdalnie, zachowując bezpieczny dystans,
- systemy operują także z wyposażeniem dodatkowym: skanery rentgenowskie, czujniki CBRN, detektory materiałów wybuchowych.
Przykładem nowoczesnego rozwiązania jest TRM (Taktyczny Robot Miotany), wykorzystywany przez SPKP Warszawa i policjantów Sekcji Antyterrorystycznej KWP w Bydgoszczy. Roboty te realizują zadania w trudno dostępnych i niebezpiecznych miejscach oraz mogą być stosowane w działaniach ofensywnych.
Robot PIAP IBIS jest przeznaczony do operowania w warunkach zagrożenia pirotechnicznego i umożliwia transport oraz zdalną likwidację podejrzanych paczek lub improwizowanych ładunków wybuchowych – zarówno wewnątrz budynków użyteczności publicznej, jak i na otwartych przestrzeniach, np. lotniskach.
Polskie rozwiązania robotyczne dla służb mundurowych
Polska, dzięki działalności Łukasiewicz – PIAP, odgrywa wiodącą rolę na rynku robotyki dla służb mundurowych. Roboty polskiej produkcji trafiły już do odbiorców w 22 krajach na świecie.
Szczególną popularnością cieszy się PIAP GRYF – średni robot zdolny do rozpoznania i neutralizacji zagrożeń. Użytkowany przez straż graniczną w portach lotniczych oraz w armiach Azji i Afryki, PIAP GRYF zdobył międzynarodowe uznanie dzięki swojej funkcjonalności.
Robot PIAP FENIX cechuje się 5-godzinną pracą operacyjną, lekką konstrukcją umożliwiającą transport w plecaku i szeroką gamą możliwego wyposażenia, takiego jak kamery dzienno-nocne, termowizyjne, wyrzutniki pirotechniczne, systemy rentgenowskie oraz światłowodowe.
Najświeższym osiągnięciem jest robot Tarantula – Mobilny Bezzałogowy Pojazd Rozpoznawczy dostarczany Wojsku Polskiemu (96 sztuk z opcją na kolejne) pozwala na prowadzenie rozpoznania w bezpośredniej styczności wojsk i penetrację miejsc niedostępnych dla człowieka. System stworzono na bazie kontraktu „zakup z dostosowaniem”, co gwarantuje spełnienie wymagań wojska.
Roboty rozpoznawcze i patrolowe w działaniach operacyjnych
Roboty rozpoznawcze i patrolowe rozszerzają zastosowanie robotyki w służbach mundurowych, wychodząc poza klasyczne zadania pirotechniczne. Pełnią funkcje wsparcia operacyjnego, rozpoznania terenu przed zespołami bojowymi, prowadzą nasłuch, wykrywają IED, a nawet wspierają negocjacje.
Nowoczesne roboty, takie jak Tarantula czy Robot Patrolowo-Przenośny PIAP, umożliwiają rozpoznanie, wykrywanie min, niewypałów i IED zarówno podczas misji krajowych, jak i zagranicznych, odgrywając ważną rolę w programach modernizacji technicznej sił zbrojnych.
Projekt TALOS jest przykładem zaawansowanego autonomicznego systemu patrolowania granic opierającego się na synergii robotów naziemnych, powietrznych, wież obserwacyjnych oraz centrum dowodzenia.
- specjalistyczne roboty UGV i UAV patrolujące granicę,
- wieże obserwacyjne mobilne,
- centrum dowodzenia komunikujące się z wszystkimi elementami systemu.
System TALOS ma zredukować koszty ochrony granic i umożliwić natychmiastowe wykrywanie zagrożeń oraz samodzielne podejmowanie decyzji przez pojazdy bezzałogowe.
Międzynarodowe perspektywy i trendy rozwoju
Wykorzystanie robotów przez służby mundurowe na świecie ewoluuje w kierunku coraz bardziej zaawansowanych i kontrowersyjnych zastosowań.
- Praktyczne zastosowanie w Argentynie – robot RAPP 01 anti-bomba używany przez Policję Buenos Aires do ochrony członków sił w sytuacjach z materiałami wybuchowymi;
- Bezpieczeństwo operatorów – operator obsługuje urządzenie z dystansu dzięki zaawansowanym kamerom i zdalnie uruchamia działo zakłócające, eliminując potrzebę bezpośredniego kontaktu z obiektem;
- Dostosowywanie do lokalnych potrzeb – robot jest stale ulepszany na podstawie doświadczeń oddziału antyterrorystycznego Policji Miasta Buenos Aires.
Policja w San Francisco uzyskała uprawnienie do użycia robotów uzbrojonych w materiały wybuchowe w wyjątkowych, śmiertelnie niebezpiecznych sytuacjach. Wywołało to szeroką debatę publiczną o granicach użycia robotów w egzekwowaniu prawa.
Wyzwania techniczne i operacyjne w implementacji robotów
Implementacja robotów w służbach mundurowych wymaga pokonania licznych wyzwań technicznych i operacyjnych.
- zapewnienie niezawodności działania robotów w różnorodnych warunkach środowiskowych,
- odporność na ekstremalne temperatury, wilgoć, pył, wibracje i inne czynniki,
- modułowa budowa oraz elastyczność adaptacji do różnych zadań i typów zagrożeń.
Nowoczesne roboty mogą być wyposażone w szeroką gamę czujników, sensorów, narzędzi oraz kamery wykrywające zagrożenia poza zakresem widzialnym ludzkiego oka.
Szkolenie załóg obsługujących roboty, rozwój infrastruktury technicznej oraz zachowanie mobilności sprzętu w różnorodnym terenie pozostają kluczowymi zagadnieniami dla wdrażania nowoczesnych rozwiązań robotycznych.
Wszystkie elementy systemów robotycznych muszą być mobilne, łatwe do transportu i instalacji w dowolnym miejscu – to zapewni elastyczność operacyjną i skuteczność w terenie.
Implikacje etyczne i prawne użycia robotów przez służby
Coraz powszechniejsze wdrażanie robotów w służbach mundurowych rodzi fundamentalne pytania etyczne i prawne dotyczące autonomii maszyn, odpowiedzialności za ich działania oraz wpływu na podstawowe prawa człowieka.
- prywatność i prawa obywatelskie jako szczególny wymiar etyczny,
- gromadzenie dużych ilości danych przez zaawansowane roboty,
- pytania o granice inwigilacji i ochronę prawa do prywatności.
Przykład San Francisco, gdzie tylko ograniczona liczba wysokich rangą oficerów może autoryzować użycie robotów uzbrojonych, podkreśla dylematy pomiędzy potrzebami bezpieczeństwa a ochroną wolności obywatelskich.
Brak jednoznacznych uregulowań prawnych dotyczących odpowiedzialności za działania robotów oraz odmienne podejście poszczególnych państw pokazują, jak pilne jest wypracowanie nowych standardów międzynarodowych w tym zakresie.
Przyszłość robotyki w służbach mundurowych
Przyszłość tej branży wyznaczają postępująca miniaturyzacja, wdrożenie sztucznej inteligencji, rozwój łączności 5G oraz pełna integracja platform naziemnych, powietrznych i być może także wodnych.
- cyberbezpieczeństwo robotów jako kluczowy obszar rozwoju,
- rosnące ryzyko ataków cybernetycznych na systemy służb,
- potrzeba nowych technologii kryptograficznych i solidnych protokołów bezpieczeństwa.
Doświadczenia z wojny w Ukrainie oraz szybki rozwój AI pokażą, że robotyka przestaje być tylko opcjonalnym narzędziem, a staje się kluczowym elementem skutecznych operacji bezpieczeństwa publicznego. Standaryzacja i interoperacyjność systemów międzynarodowych, skalowalność, samouczenie się algorytmów oraz rosnący poziom automatyzacji wyznaczają kierunek dalszego rozwoju całej branży.
Wnioski i rekomendacje
Rozwój i zastosowanie robotyki w służbach mundurowych jednoznacznie wskazują na fundamentalną rolę tej technologii w zapewnieniu bezpieczeństwa, efektywności operacyjnej oraz ochrony życia ludzkiego. Polska, jako lider w produkcji i wdrażaniu robotów dla służb, posiada unikalną szansę na ugruntowanie swojej pozycji na globalnym rynku oraz stałe podnoszenie poziomu bezpieczeństwa wewnętrznego kraju.
Roboty przechodzą ewolucję od wyspecjalizowanych narzędzi pirotechnicznych w stronę autonomicznych platform rozpoznawczych, patrolowych i bojowych. Największą siłą tego kierunku jest minimalizacja straty wśród ludzi oraz podniesienie skuteczności działań służb mundurowych nawet w najbardziej niebezpiecznych sytuacjach. Implementacja wymaga jednak ciągłych inwestycji w technologię, szkolenia oraz rozwój infrastruktury.